مشاوره و مهارتهای ارتباطی

فصل 1: اهداف مشاوره

مشاوره به معنی ایجاد یک ارتباط دو طرفه چهره به چهره است که در آن شخصی به شخص دیگر کمک میکند تا با توجه به نیازهای خود، تصمیمی بگیرد و بر طبق آن تصمیم عمل نماید . در هر نوع ارتباط دو طرفه مبتنی بر مشاوره،بایستی یکسری اهداف کلی مد نظر قرار گیرد ا.عم از اینکه این مشاوره در مود مسائل خانوادگی باشد یا مسائل اجتماعی، در مورد تغذیه شیرخوار باشد یا مشکلات رفتاری وی این اهداف عبارتند از:

1- اصلاح باورهای غلط

2- افزایش اعتماد به نفس

3- کمک به تصمیم گیری صحیح

اصلاح باورهای غلط

در هر جامعهای معمولاً یکسری دیدگاه‌ها و باورهای عمومی وجود دارد که پارهای از آنها بر پایه تجربه و اصول استوار گردیده است ولی پارهای از آنها به نوعی، باوری نادرست محسوب میگردد که چه بسا نسل به نسل انتقال یافته است. در مورد تغذیه کودکان علی الخصوص شیر مادر نیز اینگونه باورهای غلط در میان عامه مردم وجود دارد. یک مشاور خوب بدون اینکه شخصیت افراد را زیر سؤال ببرد، با ظرافت کلام به اصلاح این باورها میپردازد. بطور مثال در مورد شیر اولیهای که از پستان مادر از بدو تولد نوزاد ترشح میشود (آغوز یا کلستروم) این باور غلط وجود دارد که این شیر چون چندین ماه در پستان مادر مانده است (رنگ زرد آن را ملاک صحت کلام خود قرار میدهند) برای کودک مناسب نیست و باید دوشیده شده و دور ریخته شود. در حالیکه مشاور بایستی بدون اینکه مستقیماً به فرد بگوید که نه شما اشتباه میکنید،شروع به توضیح علت زرد رنگ بودن آن نماید و بگوید”شیری که در ابتدای تولد از پستان مادر خارج میشود چون دارای چربی زیاد و مواد ایمنی بخش میباشد زرد رنگ است و با رنگ شیری که در روزهای بعد ترشح خواهد شد تفاوت دارد” و مزایای مصرف آغوز و کلستروم را توضیح دهد .

افزایش اعتماد به نفس

معمولاً اکثر مادران شیرده در مورد توانایی خود برای شیردهی به فرزندشان دچار دلواپسی و نگرانی هستند و نیازمند تقویت و یا حتی در بعضی موارد ایجاد اعتماد بهنفس در خود میباشند . بنابراین فردی که پاسخگوی سؤالات مادر میباشد، بایستی توجه داشته باشد که هیچگاه کلمات سرزنش کننده بکار نبرد (حتی اگر مادر رفتار غلطی را تاکنون انجام داده است ). در واقع در این زمان بایستی حداقل یک نکته ی مثبت که در عملکرد مادر وجود داشته برایش مطرح شود، سپس رفتار صحیحی را که از این پس بایستی انجام دهد، بیان گردد.بطور مثال مادر به شما میگوید”کودک 2/5 ماه‌های دارم که شیر خودم را قطع کرده‌ام و به او شیرخشک میدهم. ولی او مرتب دل درد میشود چه باید بکنم؟” دقت کنید که عکس العمل شما نباید در مادر احساس گناه و بی کفایتی ایجاد کند،مثلاً نباید بگوئید که این اقدام شما که شیر خود را قطع کرده اید کار غلطی بوده و با دادن شیر خشک به او، این دل دردها را برایش ایجاد کردهاید. زیرا این صحبت ها اعتماد به نفس مادر در توانایی نگهداری از کودکش را تضعیف خواهد کرد. پاسخ مناسب این است که «شیر مادر بهترین غذایی است که با دستگاه گوارش کودک زیر 6 ماه هماهنگی دارد. خوشحالم که با دقتی که داشته اید خیلی زود متوجه علت دل درد کودک خود شده اید و به دنبال راه حل می باشید. اقدام مناسب اینست که مجدداً شیردهی را شروع نمایید و شیر مادر را جایگزین شیر خشک کنید، …. »

کمک به تصمیمگیری صحیح

گاهی اوقات فرد راه‌های مختلفی را پیشرو دارد و نیازمند کمک شما برای اتخاذ تصمیم صحیح میباشد.در این زمان نیز باید توجه داشت که شما فقط ارائه دهنده راه صحیح میباشید و نبایستی آن را به فرد تحمیل نمایید. زیرا در صورت تحمیل (و نه پذیرش) تضمینی برای انجام و ادامه راهکار صحیح وجود ندارد.بطور مثال خانمی که کارمند است و فرزند 6 ماه‌های دارد،بایستی از چند روز دیگر سر کار خود برگردد و برای چگونگی تداوم تغذیه کودک خود مردد است. سادهترین راه این است که به او بگوئید”شما باید شیر خود را بدوشید و در ساعاتی که در منزل نیستید، این شیرتوسط سایرین به کودکتان داده شود.”در این حالت چون به شرایط و نظرات وی توجهی نکردهاید، هیچگونه تضمینی برای اجرایی شدن راهکار شما وجود ندارد . در حالیکه میتوانستید بگویید “مسلماً از این پس که مجدداً به سرکار خود بر میگردید، کار و مسئولیتتان سنگینتر از قبل خواهد شد.چند راه حل به نظرم می رسد که شما بتوانید تغذیه کودکتان را ادامه دهید

1- قبل از رفتن به محل کار شیر خود را بدوشید و فردی که از کودک مراقبت میکند، آن را با فنجان یا قاشق به کودک بدهد .

2- غذای کمکی را شروع نمایید – 3 .شیرخشک برایش شروع کنید -4 .بعد از ظهرها که استراحت کافی کرده اید، شیر خود را بدوشید و در یخچال برای روز بعد کودک نگهداری نمایید (با این روش در وقت صبح خود صرفه جویی مینمایید ) و بطور همزمان غذای کمکی را نیز برای او شروع کنید. بهتر است روی راه حلها فکر کنید و سپس با نظر خودتان مناسب ترین و صحیح  ترین آنها را انتخاب نمایید.”

فصل : 2 مهارتهای یک مشاور

1- احترام به نظر فرد و عدم تحمیل نظرات خود به فرد

2- قضاوت نکردن در مورد افراد

3- درک افکار و احساسات فرد

4- ارائه کمکهای عملی

5- تصدیق و تشویق کارهای درستی که تاکنون انجام داده است

6 – مهارت گوش دادن (نه فقط شنیدن )

7-  ارائه اطلاعات مناسب، مرتبط و مختصر با زبان ساده و قابل فهم

8-  همدلی با فرد فردیکه اقدام به مشاوره می نماید، بایستی یکسری مهارتهای ارتباطی را کسب کرده باشد، تا بتواند ارتباط دو طرفه ی مؤثری با مراجعه کننده ی خود برقرار نماید، در اینجا هر یک از مهارت های ذکر شده در بالا را بطور مختصر توضیح میدهیم .

احترام به نظر فرد و عدم تحمیل نظرات خود

ممکن است نکاتی که افراد در هنگام مشاوره یا مراجعه مطرح میکنند با دیدگاه‌های شخصی ما مطابقت نداشته باشد، اما بایستی با احترام به نظرات افراد تا حد امکان به آنان کمک نماییم. بطور مثال فردی که به شما میگوید من خام خوار هستم و تمایل دارم فرزندم نیز خام خوار باشد چه موادی به او بدهم؟ نباید به او بگوئید که خام خواری کار بسیار غلطی است و شما بایستی تغذیه خود را نیز اصلاح نمایید. بلکه بهتر است مواد غذایی مکملی که در این گونه موارد توصیه شده است به او ارائه دهید ودر حد مختصری بدون اینکه فرد احساس کند به نظرات شخصی او توهین شده است مضرات خام خواری را برایش توضیح دهید.

قضاوت نکردن در مورد افراد

وظیفه یک مشاور پذیرش بی قید و شرط است. بطور مثال مادری که از شما سؤال میکند که آیا فردی که مبتلا به ایدز است میتواند به فرزند خود شیر بدهد؟ بدون اینکه عکس العمل منفی(که حاکی از قضاوت شخصی شما در مورد او باشد)، از شما سر بزند بایستی پاسخ مناسب و درست را به او ارائه دهید. (به یاد داشته باشید در اینگونه موارد حتی حس ترحم نیز برای افراد ناخوشایند است).

درک افکار و احساسات فرد

افکار و احساسات افراد مختلف بایکدیگر بسیار متفاوت است و افکار و احساسات هرکس برای خود محترم میباشد و ممکن است سؤالات افراد با افکار و احساسات شما چندان تطابق نداشته باشد. اما به یاد داشته باشید که در جایگاه یک مشاور حق قضاوت ندارید و باید با دیدگاه فرد مقابل به احساسات او احترام گذاشته و پاسخ صحیح را به او ارائه دهید. بطور مثال مادری از شما میپرسد که “نگرانم اگر به کودکم شیر بدهم تناسب اندام خود را از دست بدهم . راهنمایی می کنید.”در اینجا پاسخ درست و مناسب را به مادر ارائه دهید (عدم ارتباط قوی شیردهی با تغییرات پستانی و الگوی تغذیه مناسب مادر) نه اینکه بگوئید”شما به عنوان یک مادر باید نگران فرزند خود باشید نه اینکه نگران تناسب اندامتان ” بدیهی است اینگونه پاسخ دادن منجر به قطع ارتباط دو طرفه خواهد شد و تأثیر مثبتی بر مادر نخواهد داشت

ارائه کمکهای عملی

وقتی فرد از شما سؤال میپرسد به او راهکارهای عملی ارائه دهید و از کلی گویی اجتناب کنید . مثال بارز در بخش کمک به تصمیم گیری صحیح توضیح داده شد که چهارراه حل به مادر ارائه گردید. در حالی که اگر قرار بود کلی گویی کنیم بایستی فقط به این نکته اکتفا میکردیم که”مادر عزیز بیاد داشته باشید حتی در زمان اشتغال به کار هم باید شیر خود را به کودکتان بدهید.”

تصدیق و تشویق کارهای درستی که تاکنون انجام داده است

همه انسانها از اینکه مورد تایید و تحسین قـرار بگیرنـد احسـاس لـذت و آرامـش میکنند. شما نیز اگر تصمیم دارید با مراجع خود ارتباط مناسبی برقرار کنیـد، اقـدامات صحیحی که انجام داده است را برایش بیان نمائید.(حتی اگر فردی که به شما مراجعه کرده ، اقدامات بسیار غلطی تاکنون انجام داده است) این امر باعث میشود اعتماد بـه نفـس او تقویت شود و توان انجام راهکارهای که شما به او ارائه میدهید، داشته باشد . در حالی که اگر شروع به سرزنش او کنید و کارهای غلطش را به رخ او بکشید، هم نسبت به شما جبهه میگیرد و هم احساس ناتوانی در او ایجاد خواهد شد . بطور مثال مادری به شما میگوید:”فرزند بیست روزهای دارم که تاکنون به او ام شیرخشک داده . ولی تصمیم دارم شیردهی را شروع نمایم. آیا میتوانم؟” پاسخ غلط اینست که بگوئید” اینکه تاکنون به او شیرخشک داده اید کار بسیار غلطی بوده است و حالا خیلی سخت میشود شیردهی را شروع کرد …. ” اما پاسخ مناسب اینست که بگوئید”جای خوشحالی است که تصمیم گرفته اید شیر خودتان را به فرزند دلبندتان بدهید. برای اینکار بایستی …”

مهارت گوش دادن (نه فقط شنیدن )

بسیاری از ما وقتی با سایرین مواجه میشویم فقط میشنویم، گوش نمیدهیم. گوش دادن یک مهارت توجه آمیز است که شامل 5 مرحله میباشد :

الف – توجه کردن (نگاه کردن به فرد گوینده و گوش دادن )

ب – تصدیق کردن با( حرکات دست یا سر نشان دهیم که به حرف های او گوش میدهیم )

ج – دعوت کردن (پرسیدن سؤالاتی که فرد اطلاعات کاملتری را به ما ارائه دهد )

د- خلاصه کردن(برای اطمینان از فهم درست مطلب،بیان خلاصه آنچه که فرد گفتهاست)

هـ – سؤال کردن (پرسیدن سؤالات باز، برای رفع ابهامات احتمالی و اطمینان فرد به اینکه حاضر به شنیدن صحبت های او هستیم زمانیکه فردی مشکل یا سؤالی را مطرح میکند، مهارت گوش دادن کمک بسیار زیادی در یافتن راه حل صحیح می نماید. چه بسا در گوش دادن صحیح، نکات کلیدی مشکل را میتوان یافت و بر اساس آن راهکار مناسب را ارائه نمود .

ارائ اطلاعات مناسب، مرتبط و مختصر با زبان ساده و قابل فهم

عده ای تصور میکنند چنانچه اصطلاحات ثقیل و تخصصی در پاسخ به سؤالات مادران بکار ببرند، تر موفق خواهند بود، در حالیکه این چنین نیست. وقتی فردی از شما سؤال میکند پاسخی کاملاً مرتبط با موضوع و بطور مختصر با زبانی که برای وی (بر اساس تحصیلات و فرهنگ او) قابل فهم باشد، ارائه دهید. زیرا پاسخ های طولانی در خاطر وی باقی نمیماند و نکته کلیدی را هم از دست میدهد. پاسخ های ثقیل و تخصصی منجربه حل نشدن مشکل او میشود (ممکن است فرد عدم درک خود را از پاسخ های شما ابزار نکند) و این امر نیز منجر به قطع ارتباط دو طرفه خواهد شد .

همدلی با فرد

افراد مختلف شرایط زندگی متفاوتی دارند. یک مشاور خوب در مواجهه با هرکس شرایط خاص او را درک مینماید. در واقع در مقام همدلی، خود را در شرایط او قرارمیدهد و از دیدگاه او به قضایا نگاه میکند . بسیاری از افراد در مواجهه به یکدیگر با هم همدردی میکنند،یعنی فقط به طرف مقابل میگویند که برایت متأسفم یا … در حالی که همدلی کردن یعنی دیدن دنیا از نگاه همان فرد، دیدن مشکلات از نگاه همان مادر … بطور مثال شما دستور تهیه غذای کمکی را به مادری میدهید و او به شما میگوید که توان خرید گوشت برای کودکش را ندارد، با همدردی به او میگویید که متأسفم که چنین شرایطی را تحمل میکنید ولی بهر حال هرطور شده باید گوشت را تهیه نمایید. ولی اگر همدلی کنید شرایط را درک کرده و میگویید”با شرایطی که گفتید مسلماً تهیه گوشت مشکل خواهد بود، بنابراین بهتر است مود غذایی را که میگویم فعلاً جایگزین گوشت کنید، تا زمانی که شرایط مناسب تری پیدا کنید.”

  • آدرس: سجاد، بین گلریز و خیام، ساختمان نگین، طبقه ۲ واحد ۸
  • اوقات پذیرش: روزهای زوج از ساعت ۴ تا ۹
  • ایمیل: mail@drkianifar.com